“MODERNLEŞEN TÜRKİYE’NİN TARİHİ”

Erik Jan Zürcher

90’lı yılların başında doğduğum ülkemiz ile ilgili henüz bir asrını doldurmak üzere olan tarihine sanırım -en azından tanıdığın çevrelerce- biraz yabancıyız. Merak eden, yaşamında ve çevresinde olan bitenleri anlamaya çalışan, geleceği ile ilgili kaygı duyan herkesin en azından kendi vatandaşı olduğu ülkenin tarihini bilmesinde fayda görüyorum. Örneğin günümüzde gerçekleşen birtakım olayları anlamaya, yorumlamaya çalışırken tarihi bilgilere ihtiyaç duyabiliyoruz. Bu sayede gerçekleşen olayla alakalı geçmişte neler yaşanmış, şu an neler oluyor ve gelecekte neler olabilir diye bir yorum, bir sentez yapabiliyoruz. Bu yorumun geçmişi bilmediğimiz durumdakinden nitelikli olacağı da muhtemeldir.

Ülkemizde öğrenim hayatı boyunca tarih dersi kaynağı olarak okutulan kitaplar ve bazı ezberci öğreticiler nedeniyle bu bilimi pek de sevmeyen nesiller oluştu. Doğası gereği zaten yaşamadığımız yılları bize öğreten tarih, tüm bilinmeyenleri ile hatıratlarda, kitaplarda yaşamaya devam ediyor. Bütün bu olumsuzluklara rağmen hala bir tarih okuma merakınız varsa sıra nitelikli yayınlar seçmeye geliyor. Günümüz tüketim dünyasında kitabın da parayla satın alındığı bir ürün olduğu düşünülürse seçeceğimiz kaynak, büyük olasılıkla ideolojik fikir, coğrafi yakınlık ya da şahsi bazı fikirlerle kendimize yakın hissettiğimiz bir yazarınki olacaktır. Okunmayı bekleyen öyle büyük bir tarih var ki inanın bu sorun olmayacaktır ve bir şekilde okumaya başlamak lazım.

Sanırım artık bu yazıyı yazmama sebep olan kitaptan da biraz bahsedebilirim. Uzun yıllardır Türk tarihini araştıran ve yazan Erik Jan Zürcher yıllardır geliştirdiği bu kitabına her seferinde ciddi bir derinlik kazandırmış ve birçok otorite tarafından takdir kazanmıştır. Öyle ki bu kitap kimi üniversitelerin ilgili bölümlerinde ders kitabı olarak okutulmaktadır. “Modernleşen Türkiye’nin Tarihi” isimli bu kitap sanırım sadece başlığıyla bile okuyucu bulabilir kendisine. Dini ve milli birçok etken nedeniyle çok fazla hassas dönemler geçirmiş olan ülkemizin çağa ayak uydurmaya çalışan son haline dikkat çeken isabetli bir başlık seçilmiş. 18. yüzyıl Osmanlı Dönemi’nden itibaren anlatmaya başlayan kitap 2014 yılına kadar olan dönemi içeriyor. Yorgun yıllarını yaşayan Osmanlı Dönemi’ni ve sonra gelen Kurtuluş Savaşı’nı, Cumhuriyet yıllarını okudukça, yalnızca bizim ülkemizin vaziyeti değil dünyanın geri kalanıyla ilgili de önemli bilgilere vakıf oluyorsunuz.

Islahatlarla geçen yıllarda sürekli bir teşhis ve tedavi durumu içinde bulunan Osmanlı Devleti gerçekten hem bedenen hem de zihnen çetin dönemler geçirmiş ki altı yüzyıllık imparatorluğun çöküşe gitmesi de takdir edersiniz ki basit bir mesele değil. Başarılı dönemlerdeki padişahlarınkine kıyasla bu dönemdeki padişahlar kelle koltukta bir yönetim sürdürmüşler ve idaresi zor psikolojik haller içinde yaşamlarına devam etmek zorunda kalmışlar. Kimileri değişen dünyaya ayak uydurmak için özgürlük ve azınlık hakları gibi soyut meseleler üzerine çalışırken kimi padişahlar kaybedilen savaşlar ve topraklar için orduyu revize etmekle uğraşmış ve bu işler devlete çok pahalıya patlamıştır. Osmanlı Devleti’nin yıkılışına kadarki dönemde biriken bütün borçları Türkiye Cumhuriyeti ancak 1950’li yıllarda ödemeyi bitirebilmiştir. 1923’te cumhuriyetin ilanı, ardından gelen tek parti dönemi, çok partili hayata geçiş ve günümüze kadar gelen süreçte savaşlar yüzünden bitap düşmüş ülkeyi bu günlere getirmek tahmini çok zor güçlükleri aşmayı gerektirmiş ve her şeye rağmen Türk milleti dimdik ayakta kalmıştır. Tüm bu dönemler kitapta sırasıyla: “Kapitalizm, Emperyalizm ve Modern Devletin Gelişmesi, Türk Tarihinde Jön Türk Dönemi, Huzursuz Bir Demokrasi, Üçüncü Cumhuriyet: 1980’den Bugüne Türkiye” başlıkları ile anlatılmıştır.

Çoğunlukla etnik ve dini sebeplerle çok fazla gruba bölünmüş toplumumuzda tarihi meseleler ile ilgili büyük bilgi kirliliği var. Uluslararası ölçekte başarılı bir akademisyen tarafından yazılmış olması bu kitaba ihtiyacımız olan yansız bakış açısını kazandırıyor. Sürekli olarak savaş kahramanı olarak destanlarla okuduğumuz, öğrendiğimiz atalarımızın yalnızca savaşan robotlar olmadığını, onların da bir yaşamları olduğunu hatırlıyoruz. Ayrıca belki de bir akademik kitaptan beklenmeyecek kadar akıcı, anlaşılır ve dile hâkim bir çeviriye sahip bu kitap için onlarca kaynaktan yararlanılmış. Gözden geçirilmiş ve genişletilmiş dördüncü baskısını okuduğum ve sizlere anlattığım bu kitap bütün bilinmeyenleriyle meraklılarını bekliyor.

Hakan CAN

canmaj7@gmail.com

Hakan CAN

Hakan Can 1993 yılında Bartın’da dünyaya gelmiştir. Hayatını bir anlatım bozukluğu bazen de bir imla hatası olarak nitelendirmiş olsa da bol mübalağalı şiirler okumayı ve yazmayı sevmektedir. Müzikle de haddinden fazla ilgilenmiştir. İrili ufaklı bazı hayalleri olsa da en büyük isteği tekrar çocuk olmaktır.
Hakan CAN

1 thought on “İnceleme: “Modernleşen Türkiye’nin Tarihi” | Hakan CAN

  1. Yazını şimdi okudum gayette başarılı bir derleme olmuş kalemine sağlık 👏👏 Neslihan demirhan a ait sevgili arsız ölüm kitap eleştirisinide beğenmiştim. çok ve okumak için iyi bir kitap önerisi daha elde etmiş oldum. Güzel anlatımın için tekrardan tebrikler 👏🌼💜

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Scroll Up